حسابداری استهلاک و روش های محاسبه

image_pdfimage_print

عواملی مانند گذشت زمان، فرسودگی و فرسایش موجب کاهش ارزش دارایی های ثابت میشوند و به تدریج  داراییهای ثابت کارایی خودرا از دست میدهند، این کاهش ارزش دارایی ثابت را استهلاک میگویند و هزینه ای را که صاحبان سرمایه برای تعویض، تعمیرات و کاهش ارزش متحمل میشوند را هزینه ی استهلاک  دارایی ثابت میگویند.

 

 

برای درک بیشتر مفهوم استهلاک در حسابداری شناخت موارد زیر لازم است:

ارزش اسقاط: مبلغ پیش بینی شده از فروش دارایی ثابت در پایان عمر مفید را ارزش اسقاط می گویند.

نکته: طبق استاندارد شماره ۱۷ حسابداری ارزش‌ اسقاط‌ صفر فرض‌ می‌شود. ارزش‌ اسقاط‌ غیر از صفر متضمن‌ این‌ است‌ که‌ واحد تجاری‌ انتظار دارد دارایی‌ نامشهود را قبل‌ از پایان‌ عمر اقتصادی‌ آن‌ واگذار کند.

عمر مفید: مدت زمان مورد انتظار برای استفاده از دارایی ثابت را عمر مفید می گویند.

نکته: تعیین عمر مفید به ماهیت دارایی و علل اصلی استهلاک آن بستگی دارد.بنابر این عمر مفید ممکن است بر حسب یکی از مقیاس های  ۱٫دوره هایی از زمان ۲٫جمع محصولات قابل تولید ۳٫ جمع ساعات کارکردتعیین شود.

 

بهای تمام شده: بهای ساخت و یا خرید یک دارایی را بهای تمام شده آن می گویند.

چرخه دارایی

حسابداری استهلاک

تعریف: سرشکن کردن و تخصیص دادن بهای تمام شده دارایی ثابت را به طریقی معقول و منظم به دوره های استفاده از آن را استهلاک گویند.

بهای تمام شده معمولا در طول مدت استفاده از دارایی، ثابت می ماند، بطوریکه در پایان عمر مفید دارایی، مجموع اقلام استهلاک دوره های استفاده از آن برابر می شود با بهای اولیه منهای ارزشی که برای دارایی اسقاط در نظر گرفته شده است.

حسابداری استهلاک

حسابداری استهلاک به روشی گفته می شود که بر اساس آن بهای تمام شده دارایی ثابت منهای ارزش اسقاط ان، بر مدتی که عمر مفید آن برآورد می شود به طریقی معقول و منظم سرشکن شود. به تدریج که از عمر مفید اقتصادی دارایی کاسته می گردد، استهلاک آن منظما به صورت هزینه به عملیات واحد اقتصادی تخصیص می یابد.

در صورت سود و زیان استهلاک بر اساس ماهیت و مورد استفاده از دارایی به یکی از سه عنوان هزینه فروش، هزینه اداری و یا هزینه ساخت کالای فروش رفته ارائه و ثبت می شود.

استهلاک و اثر آن بر صورت سود و زیان

۱٫ مستقیما به بدهکار حساب هزینه منظور و سبب افزایش آن میشود. (مانند هزینه استهلاک خودروهایی که مورد استفاده دایره فروش کالا قرار می گیرد) و طبعا به شکل هزینه فروش انعکاس پیدا می کند.

۲٫دیگر استهلاک استهلاک ماشین آلات کارخانه که بصورت قسمتی از بهای تمام شده کالا ثبت و پس از فروش کالا به بدهکار حساب بهای تمام شده کالای فروش رفته انتقال می یابد.(مانند استهلاک ماشین آلات تولیدی).

نکته: هزینه استهلاک به عنوان با اهمیت ترین هزینه مرتبط با اموال، ماشین آلات و تجهیزات تلقی می گردد. استهلاک محاسبه شده در هر دوره به حسابی با عنوان استهلاک انباشته منظور می گردد. این حساب، حسابی کاهنده است و در سمت راست ترازنامه به عنوان کاهنده بهای تمام شده دارایی نمایش داده می شود.

تفاوت بهای تمام شده و استهلاک انباشته دارایی برابر است با ارزش دفتری دارایی.

عواملی که موجب مستهلک شدن دارایی میشود

  • فرسودگی ناشی از استفاده و به کار بردن دارایی.
  • گذر زمان.
  • زنگ زدگی و پوسیدگی.
  • نداشتن کیفیت.
  • نابابی که موجب تعویض زودرس هم میشود.

انواع دارایی های استهلاک پذیر

این نوع ازداراییها قابل رویت هستند و وجود فیزیکی دارند مانند ماشین الات، اموال… و به سه دسته ی استهلاک پذیر، استهلاک ناپذیر و نقصان پذیر تقسیم میگردند.

استهلاک پذیر: این دسته عمر محدودو مشخصی دارند و در طی عمر برآوردی خود مستهلک می شوند.
استهلاک ناپذیر: این دسته عمر نامحدودی دارند ودر گذر زمان مستهلک نمی گردند.
نقصان پذیر: بر اثر استخراج در حال اتمام هستند و به موجودی مواد یا کالا تبدیل میگردند مانند معادن.

استهلاک از نظر استاندارد های حسابداری ایران استاندارد شماره ۱۱

در استانداردهای ایران دارایی ثابت به موازات کسب منافع مستهلک می گردد. همچنین نابابی ، فرسودگی و خرابی نیز از علل استهلاک دارایی می باشد. به صورت کلی علل استهلاک از دید استاندارد ۱۱ عبارت است از استفاده مورد انتظار واحد تجاری از دارایی

  • فرسودگی و خرابی
  • نابابی فنی ناشی از پیشرفت تکنولوژی
  • محدودیتهای زمانی از قبیل تاریخ انقضا

در ارتباط با برآورد عمر مفید دارایی، استاندارد این برآورد را منوط به قضاوت واحد تجاری می داند که از تجربه دارایی های مشابه ناشی می شود.بر اساس بند ۵۶ این استاندارد ، مبلغ استهلاک پذیر یک دارایی پس از کسر ارزش اسقاط از بهای تمام شده بدست می آید.

مهم: روشهای استهلاک مورد پذیرش در استاندارد ایران روشهای خط مستقیم ، نزولی و معادل آحاد تولید است.

در ارتباط با تغییر روش استهلاک یا تعدیل نرخ آن بند ۶۳ این استاندارد چنین می گوید.

روش استهلاک مورد استفاده برای دارایی ها باید به طور ادواری بررسی شود و در صورت تغییر قابل ملاحظه در الگوی مصرف ، روش استهلاک جهت انعکاس الگوی جدید تغییر یابد. هرگاه چنین تغییری در روش استهلاک لازم شود ، این تغییر باید به عنوان تغییری در برآورد تلقی شود و استهلاک دوره جاری و دوره های آتی دارایی تعدیل شود.


روش خط مستقیم یا اقساط مساوی استهلاک

در این روش میزان هزینه استهلاک در طی عمر مفید یکسان و ثابت است و این روش بر این فرض استوار است که با گذشت زمان از ارزش دارایی به صورت یکسان کاسته می شود.

مثال:

فرض کنید بهای تمام شده دارایی ثابت شرکت آریان ۶٫۶۰۰٫۰۰۰ ریال باشد و ارزش اسقاط آن ۶۰۰٫۰۰۰ ریال برآورده شده باشد از طرف دیگر عمر مفید آن ۵ سال پیش بینی شود. بنابراین هزینه استهلاک سالانه دارایی فوق به روش خز مستقیم به صورت زیر محاسبه می شود.

مفروضات: قیمت تمام شده: ۶٫۶۰۰٫۰۰۰         ارزش اسقاط: ۶۰۰٫۰۰۰          عمر مفید: ۵ سال

محاسبات:

.                 استهلاک = (قیمت تمام شده – ارزش اسقاط)  / عمر مفید

.                 استهلاک = ( ۶٫۶۰۰٫۰۰۰ – ۶۰۰٫۰۰۰) / ۵

.                 استهلاک = ۱٫۲۰۰٫۰۰۰ سالانه

سالانه مبلغ ۱٫۲۰۰٫۰۰۰ ریال از بهای تمام شده دارای فوق مستهلک می شود تا در پایان ۵ سال به ارزش اسقاط خود یعنی ۶۰۰٫۰۰۰ ریال برسد. بنابراین در پایان هر سال ثبت زیر در دفاتر صورت خواهد پذیرفت.

هزینه استهلاک      ۱٫۲۰۰٫۰۰۰

.                     استهلاک انباشته      ۱٫۲۰۰٫۰۰۰


روش نزولی استهلاک

در این روش که خود به دو صورت محاسبه می شود. فرض بر این است که هزینه استهلاک سال های اول بیشتر از سالهای بعد می باشد.

به عبارت دیگر هر سال که از عمر دارایی می گذرد هزینه استهلاک آن نسبت به سال های قبل کاهش می یابد و توجیه به این شکل است که کارایی دارایی نو بیش از کهنه است و در سال های اول بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد.

مثال:

اگر شرکت نمونه دارایی های خود را با نرخ ۳۵٪ بصورت نزولی مستهلک کند و قیمت تمام شده دارایی فوق ۲٫۵۰۰٫۰۰۰ ریال باشد هزینه استهلاک سالانه دارایی به صورت زیر محاسبه خواهد شد.

روش نزولی استهلاک


فرمول های استهلاک در یک نگاه

   روش خط مستقیم:
.                            هزینه استهلاک هر دوره = عمر مفید (سال) /(بهای تمام شده – ارزش اسقاط)

    روش ساعات کارکرد:

.                           هزینه استهلاک هر دوره = عمر مفید(برحسب ساعات کارکرد)/(بهای تمام شده -ارزش اسقاط)

   روش میزان تولید:

.                           هزینه استهلاک هر دوره=میزان تولید برآوردی/میزان تولیدواقعی*(بهای تمام شده -ارزش اسقاط)

    روش مجموع سنوات:

.                           هزینه استهلاک هر دوره =مجموع سنوات/عمرمفیدباقیمانده*(بهای تمام شده-ارزش اسقاط)

   روش نزولی:

.                           هزینه استهلاک هر دوره = نرخ استهلاک * ( استهلاک انباشته تا دوره محاسبه – بهای تمام شده)

 

بیشتر بخوانید: روش های حسابداری استهلاک دارایی ها

بیشتر بخوانید: آموزش تصویری فرمول های محاسبه استهلاک دارایی ها در اکسل

سعید رستمی

سعید رستمی کارشناس ارشد حسابداری، حسابرس و عضو هیئت مدیره شرکت "توسعه افزار نویان" www.NoyanTech.com

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *